Çin’in emisyonları iki yıldır artmıyor: Zirve görüldü mü?

Çin’in karbondioksit emisyonları yaklaşık iki yıldır sabit seyrediyor ya da hafif düşüş gösteriyor. Bu durum, dünyanın en büyük emisyon kaynağının bir dönüm noktasına ulaşıp ulaşmadığı sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

2025’in son çeyreğinde emisyonlar yıllık bazda yüzde 1 azaldı. Yılın tamamında ise yaklaşık yüzde 0,3’lük bir düşüş bekleniyor. Böylece emisyonlar, 2024’ün başlarında görülen zirve seviyelerin biraz altında kalmış oldu.

Bu veriler, Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin (CREA) Carbon Brief için yaptığı ve aylık enerji üretimi, yakıt kullanımı ile sanayi çıktısını izleyerek emisyon eğilimlerini neredeyse gerçek zamanlı analiz eden çalışmasına dayanıyor. Bu dönem, ekonomik durgunluk kaynaklı olmayan en uzun durağanlık süreci olarak kayda geçti.

Merkezin baş analisti Lauri Myllyvirta, emisyonların plato çizdiğinin açık olduğunu ancak hükümetin kömür tüketiminde zirve için 2027’yi hedeflediğini hatırlatarak önümüzdeki yıllara dair belirsizliklerin sürdüğünü belirtti. Ona göre, plato dönemi bile mevsimsel ve yıllık dalgalanmalara açık.

Temiz enerji artışı talebi aştı

Elektrik talebi artmaya devam etmesine rağmen emisyonlarda istikrar sağlandı. 2025’te elektrik tüketimi 520 terawatt saat (TWh) arttı. Ancak yeni temiz enerji üretimi bu artışı fazlasıyla karşıladı.

Güneş enerjisi üretimi yıllık bazda yüzde 43, rüzgar enerjisi yüzde 14 ve nükleer enerji yüzde 8 artarak toplamda yaklaşık 530 TWh ek elektrik sağladı. Bu miktar, talep artışının biraz üzerine çıktı.

Bunun sonucunda kömürle çalışan elektrik üretimi yüzde 1,9 azalırken, enerji sektöründen kaynaklanan emisyonlar yüzde 1,5 düştü. Ulaşım emisyonları yüzde 3 geriledi. Çimento ve diğer inşaat malzemelerinden kaynaklanan emisyonlar yüzde 7, metal sektöründeki emisyonlar ise yüzde 3 azaldı.

Myllyvirta, durağanlığın temel nedeninin temiz enerji ve elektrikli ulaşım alanındaki hızlı büyüme olduğunu vurguladı. Çimento ve çeliğe olan talebin azalmasının da önemli rol oynadığını belirtti. Geri dönüştürülmüş çelik ve elektrik ark ocaklı üretime geçişin hızlanması halinde çelik sektöründeki emisyon düşüşünün daha da artabileceğini söyledi.

Depolama kapasitesi kritik eşik aştı

Enerji depolama alanında da önemli bir gelişme yaşandı. Çin 2025’te 75 gigawatt (GW) depolama kapasitesi ekledi. Aynı yıl elektrik talebinin zirve noktası 55 GW arttı. Böylece depolama kapasitesi artışı ilk kez zirve talep artışını geride bıraktı.

Bu durum, kısa süreli yüksek talep artışlarını karşılamak için yeni kömür ve doğalgaz santrallerine duyulan ihtiyacı azaltma potansiyeli taşıyor.

Ancak tablo tamamen net değil. Fosil yakıt emisyonları 2025’te yüzde 0,1 oranında hafif arttı. Bu artış, çimento üretiminden kaynaklanan emisyonlardaki keskin düşüşle dengelendi. Emisyonlar hâlâ 2024 başındaki zirvenin hemen altında ve küçük bir toparlanma önceki rekoru aşmalarına yol açabilir.

Kimya sektörü yükselişte

Kimya endüstrisi emisyon artışının ana kaynağı olmaya devam ediyor. Kömür ve petrol kullanımındaki artış nedeniyle sektörden kaynaklanan emisyonlar 2025’te yüzde 12 yükseldi. Kimyasallar toplam emisyonların yaklaşık yüzde 13’ünü oluşturmasına rağmen büyüme hızı toplam tablo üzerinde orantısız bir etki yaratıyor.

Kimya sektöründeki artış olmasaydı, toplam emisyonların yüzde 0,3 yerine yaklaşık yüzde 2 düşmesi bekleniyordu.

Kalıcı düşüş için politika belirleyici olacak

Mevcut durağanlığın kalıcı bir düşüşe dönüşüp dönüşmeyeceği büyük ölçüde mart ayında açıklanacak yeni beş yıllık plana bağlı olacak.

Myllyvirta’ya göre, emisyon azaltımına yönelik güçlü bir taahhüt olmaması durumunda en kritik adımlar; temiz enerjideki büyümenin önündeki engelleri kaldırmak, elektrik şebekelerini ve kömür santrallerini daha esnek hale getirmek, depolama sistemlerini yaygınlaştırmak ve kömürle çalışan yeni kapasite artışını sınırlamak olacak.

Öte yandan yıl sonundaki temiz enerji yatırımlarındaki artışın bu yıl da arzı yükseltmeye devam edeceği ve 2027’de beklenen kömür zirvesi öncesinde emisyonlarda güçlü bir toparlanma ihtimalini azalttığı ifade ediliyor. Çin’in gerçekten zirveyi geride bırakıp bırakmadığı ise önümüzdeki birkaç yıl içinde netleşecek.