Büyük araştırma: Hava kirliliği Alzheimer riskini doğrudan artırabilir

ABD’de yaklaşık 28 milyon yaşlı bireyin verilerini kapsayan geniş çaplı bir araştırma, hava kirliliğinin beyne doğrudan zarar vererek Alzheimer hastalığı riskini artırabileceğini ortaya koydu.

Araştırmacılar, özellikle PM2.5 olarak bilinen ince partikül hava kirliliğine uzun süreli maruz kalmanın, yüksek tansiyon, inme ve depresyon gibi yaygın sağlık sorunları hesaba katıldıktan sonra bile Alzheimer riskini yükselttiğini tespit etti.

27,8 milyon kişinin verisi incelendi

Çalışma, 2000–2018 yılları arasında 65 yaş ve üzerindeki 27,8 milyon ABD Medicare yararlanıcısının sağlık verilerini analiz etti. Bulgular, saygın tıp dergisi PLOS Medicine’da yayımlandı.

Araştırmada:

• PM2.5 düzeylerine uzun süre maruz kalma verileri
• Katılımcıların sonraki yıllarda aldığı Alzheimer teşhisleri

karşılaştırıldı.

PM2.5 parçacıkları, kan dolaşımına girebilecek kadar küçük mikroskobik kirleticilerden oluşuyor. Trafik egzozu, sanayi emisyonları ve orman yangını dumanı başlıca kaynaklar arasında yer alıyor.

İnme geçirenlerde risk daha yüksek

Çalışmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise ilişkinin daha önce inme geçirmiş kişilerde daha güçlü olmasıydı. Bu durum, mevcut damar hasarının hava kirliliğine karşı beyni daha savunmasız hale getirebileceğini düşündürüyor.

Araştırmacılar, felç öyküsü bulunan bireylerin çevresel ve damar kaynaklı risk faktörlerinin kesişim noktasında yer aldığını ve bu grubun özellikle korunması gerektiğini belirtti.

“Sadece kalp ve akciğer meselesi değil”

Bağımsız uzmanlar, bulguların hava kirliliğinin etkisinin yalnızca kalp ve akciğer hastalıklarıyla sınırlı olmadığını gösteren kanıtları güçlendirdiğini ifade etti.

Curtin Tıp Araştırma Enstitüsü’nden Doç. Dr. Ryu Takechi, hava kirliliğinin doğrudan beyin üzerinde etkili olabileceğini ve nörodejenerasyonu hızlandırabileceğini söyledi.

Florey Enstitüsü’nden Prof. Ashley Bush ise olası biyolojik mekanizmanın mantıklı olduğunu belirtti:

Hava kirleticileri beyinde oksidatif stresi artıran kimyasallar içerir. Bu küçük parçacıklar kan yoluyla beyne ulaşarak kimyasal hasara neden olabilir.

Bilim insanlarına göre bu süreç, Alzheimer’ın temelinde yer alan hücresel hasarı tetikleyebilir veya hızlandırabilir.

Küresel etkiler

Alzheimer, bunamanın en yaygın türü ve dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişiyi etkiliyor. Nüfusun hızla yaşlanması ve şehirleşmenin artması nedeniyle ince partikül kirliliğine maruz kalma devam ediyor.

Araştırmacılar, hava kalitesinin iyileştirilmesinin yalnızca solunum ve kalp sağlığı açısından değil, aynı zamanda gelecekteki bunama vakalarını azaltmak açısından da kritik olabileceğini vurguluyor.

Bu çalışma, çevresel faktörlerin beyin sağlığı üzerindeki etkisine dair giderek güçlenen bilimsel kanıtlara önemli bir katkı sunuyor ve hava kirliliiğiyle mücadeleyi halk sağlığı açısından daha da acil bir konu haline getiriyor.