Endonezya’da orman kaybı 2025’te yüzde 66 arttı

Yeni bir rapora göre Endonezya’da orman kaybı 2025’te yüzde 66 artarak son sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Çevre örgütleri, artışta gıda ve enerji alanında kendi kendine yeterlilik hedefleri ile zayıflayan çevre koruma önlemlerinin etkili olduğunu söylüyor.

Endonezya’da orman kaybı 2025 yılında sert biçimde yükseldi. Ormancılık ve biyolojik çeşitlilik alanında çalışan düşünce kuruluşu Auriga Nusantara’nın açıkladığı verilere göre ülkede geçen yıl 433 bin 751 hektar orman yok edildi. Bu rakam, 2024’te kaydedilen 261 bin 575 hektara kıyasla yüzde 66’lık artış anlamına geliyor. Rapora göre bu seviye, son sekiz yılın en yüksek ormansızlaşma oranı olarak kayda geçti.

Dünyanın en yoğun ormanlarından ve en zengin biyolojik çeşitlilik alanlarından bazılarına ev sahipliği yapan Endonezya, aynı zamanda madencilik, palmiye plantasyonları ve büyük ölçekli arazi kullanım projeleri nedeniyle uzun süredir çevresel baskı altında bulunuyor. Auriga Nusantara, raporunu yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri ile 16 ilde toplam 49 bin hektarlık alanda yapılan saha incelemelerini birleştirerek hazırladı.

Auriga Başkanı Timer Manurung, ortaya çıkan tabloyu “gerçekten endişe verici” olarak tanımladı. Manurung’a göre 2025’teki artış, Endonezya’yı ormansızlaşmanın en yüksek düzeylere ulaştığı eski dönemlere yeniden yaklaştırıyor. Ülkede 2025 öncesindeki en yüksek kayıp 2016’da görülmüş, o yıl bir milyondan fazla hektar orman yok olmuştu.

Endonezya’da orman kaybı neden arttı?

Rapora göre artışın en önemli nedenlerinden biri, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’nun gıda ve enerji alanında kendi kendine yeterlilik hedefleri. Hükümet, pirinç gibi temel tarım ürünlerinde ithalat bağımlılığını azaltmayı hedefleyen programlar kapsamında büyük ölçekli arazi tahsisleri yaptı. 2025 yılı için gıda, enerji ve suyla bağlantılı projelere ayrılan toplam orman alanı 20,6 milyon hektara ulaştı. Bu alanın yüzde 43’ünün doğal orman olduğu belirtildi.

Auriga’nın hesaplamalarına göre yalnızca “gıda rezerv ormanı” kapsamında geçen yıl 78 bin hektardan fazla alan ağaçsızlaştırıldı. Bu büyüklük, yaklaşık New York kenti kadar bir alana karşılık geliyor. Endonezya’nın geçen yıl Borneo Adası’nın bazı bölümlerini pirinç üretimi için açtığı ve ardından pirinçte kendi kendine yeterlilik ilan ettiği de raporda hatırlatıldı.

Ancak çevre uzmanları, özellikle turbalık alanlarda yapılan bu dönüşümün tarımsal açıdan da riskli olduğunu savunuyor. Manurung, söz konusu alanların pirinç üretimine uygun olmadığını belirterek, bu yaklaşımın çevresel olduğu kadar ekonomik açıdan da spekülatif olduğunu söyledi.

Gıda ve enerji projeleri doğal ormanları nasıl etkiliyor?

Prabowo yönetiminin biyokütle enerjisi hedefleri de orman kaybındaki önemli etkenlerden biri olarak gösteriliyor. Rapora göre bazı doğal alanlar biyokütle üretimi için endüstriyel ormana dönüştürüldü. Ayrıca ülkenin geniş palmiye yağı imtiyaz sahaları içinde 37 bin 910 hektarlık yeni bir alan daha temizlendi.

Bunun yanında 41 bin 162 hektarlık ormanlık alanın kömür, altın ve nikel madenciliği için tahsis edildiği aktarıldı. Bu veri, Endonezya’daki orman kaybının yalnızca tarım değil, enerji ve madencilik politikalarıyla da doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.

Manurung, mevcut başkanlık döneminin, eski Cumhurbaşkanı Joko Widodo zamanında benimsenen kalkınma modelini sürdürdüğünü öne sürdü. Özellikle “ulusal stratejik projeler” ve çevre korumayı zayıflattığı eleştirilerine konu olan İş Yaratma Yasası’nın, doğal ormanlar üzerindeki baskıyı artırdığı ifade edildi.

En çok hangi bölgeler etkilendi?

Rapora göre Endonezya adaları arasında geçen yıl ormanların en hızlı küçüldüğü bölge Borneo oldu. Onu Sumatra ve Papua izledi. Ülkenin planlanan yeni başkentinin bulunduğu Doğu Kalimantan ise en fazla etkilenen eyalet olarak öne çıktı.

Sel ve heyelanlarla gündeme gelen Sumatra’daki üç eyalette de dikkat çekici artışlar kaydedildi. Aceh’te orman tahribatı yüzde 426, Kuzey Sumatra’da yüzde 281, Batı Sumatra’da ise yüzde 1.034 arttı. Bu veriler, ormansızlaşmanın yalnızca biyolojik çeşitlilik değil, afet riski açısından da ciddi sonuçlar doğurabileceğine işaret ediyor.

Hükümet ne diyor, risk ne büyüyor?

Endonezya Orman Bakanlığı, Reuters’a yaptığı açıklamada ormansızlaşmayı kontrol altına almak için önlemlerin güçlendirileceğini bildirdi. Açıklamada, hükümetin tüm stratejik programları düzenli olarak değerlendirdiği ve bu programların uygulanmasında orman korumanın ihmal edilmemesi gerektiğinin gözetildiği ifade edildi.

Buna karşın çevre uzmanları, düzenlemelerin iyileştirilmesi ve koruma alanlarının yalnızca resmi orman statüsündeki bölgelerle sınırlı kalmaması gerektiğini vurguluyor. Özellikle El Niño kaynaklı kurak sezon riskinin yaklaşması, orman ve arazi yangınları açısından yeni tehditler doğurabilir.

Uzmanlara göre 2025 verileri, Endonezya için yalnızca bir istatistik değil, acil müdahale çağrısı niteliğinde. Eğer doğal ormanların korunmasına yönelik adımlar güçlendirilmezse, gıda ve enerji güvenliği hedefleri kısa vadeli kazanımlar üretse bile uzun vadede ekolojik ve ekonomik maliyet daha ağır olabilir.