Cebelitarık kanalizasyon krizi: Arıtılmamış atıklar Akdeniz’e boşaltılıyor

İngiltere’ye bağlı denizaşırı topraklardan biri olan Cebelitarık’ta çevreyi tehdit eden ciddi bir kanalizasyon sorunu gündemde. Bölgede yaklaşık 40 bin kişinin atık suları, herhangi bir arıtma işleminden geçirilmeden doğrudan Akdeniz’e boşaltılıyor.

Uzmanlar ve çevre örgütleri, bu durumun hem deniz ekosistemi hem de insan sağlığı açısından uzun vadeli riskler taşıdığı konusunda uyarıyor.

Cebelitarık kanalizasyon sistemi neden tartışılıyor?

Cebelitarık, uzun yıllardır atık su arıtma tesisi bulunmayan nadir bölgelerden biri olarak dikkat çekiyor. Bölgedeki tüm kanalizasyon atıkları, yarımadanın güney ucunda yer alan Europa Point üzerinden doğrudan Akdeniz’e bırakılıyor.

Cebelitarık hükümeti, bu uygulamayı “yüksek düzeyde doğal dağılım” ile gerekçelendiriyor. Ancak çevreciler bu açıklamayı yeterli bulmuyor.

Yerel çevre kuruluşu Nautilus Projesi’nden Lewis Stagnetto, kıyılarda sık sık plastik atıklar ve ıslak mendiller görüldüğünü belirterek, “Kayaların her yerinde atıklar bulunuyor” dedi.

Akdeniz’de çevre kirliliği ve ekosistem riski

Arıtılmamış kanalizasyonun denize bırakılması, suyun oksijen seviyesini düşüren ve deniz yaşamını tehdit eden alg patlamalarına yol açabiliyor. Bu durum, balıklar ve deniz memelileri için ciddi bir tehlike oluşturuyor.

Ayrıca atık sular, kimyasallar, plastikler ve patojenler içerdiği için hem deniz canlılarının üreme sistemlerini bozabiliyor hem de insan sağlığını riske atabiliyor. Antibiyotik dirençli bakterilerin yayılması da önemli bir halk sağlığı sorunu olarak öne çıkıyor.

Uzmanlar, bu tür kirliliğin sadece yerel değil, bölgesel bir çevre sorunu olduğunu vurguluyor.

Avrupa Adalet Divanı kararı ve hukuki süreç

2017 yılında European Court of Justice, İngiltere’nin Cebelitarık’taki atık su yönetimi nedeniyle Avrupa Birliği atık su düzenlemelerini ihlal ettiğine hükmetti.

Ancak Brexit sonrası European Commission’un yaptırım yetkisini kaybetmesi, sorunun çözümünü daha da zorlaştırdı. Bu durum, bölgedeki çevre politikalarının uygulanmasında ciddi bir boşluk yarattı.

Arıtma tesisi projeleri neden gecikti?

Cebelitarık’ta atık su arıtma tesisi kurulmasına yönelik girişimler yıllardır devam ediyor ancak çeşitli nedenlerle başarısızlıkla sonuçlandı.

2018 yılında Northumbrian Water ve Modern Water ortaklığıyla başlatılan proje, şirketlerden birinin iflas sürecine girmesi nedeniyle iptal edildi.

Daha sonra Avrupa Yatırım Bankası ile yürütülen görüşmeler de Brexit’in etkisiyle sonuçsuz kaldı. Hükümet yetkilileri, bu gelişmelerin projenin hayata geçirilmesini ciddi şekilde geciktirdiğini belirtti.

Yeni kanalizasyon tesisi planı devrede

Cebelitarık hükümeti, sorunu çözmek amacıyla 2025 yılında Eco Waters ile 25 yıllık bir anlaşma imzaladı. Bu kapsamda Europa Point’te bir atık su arıtma tesisi inşa edilmesi planlanıyor.

Projenin teknik çalışmaları sürerken, planlama başvurusunun 2026 yılında yapılması öngörülüyor. Yetkililer, bu tesisin devreye girmesiyle çevresel risklerin önemli ölçüde azaltılacağını ifade ediyor.

Altyapı sorunları ve siyasi tartışmalar

Cebelitarık’taki kanalizasyon altyapısının uzun yıllardır yetersiz olduğu belirtiliyor. Muhalefetteki Gibraltar Social Democrats partisi, bazı turistik bölgelerde ham kanalizasyon kokusunun hissedildiğini ve atıkların doğrudan denize sızdığını öne sürdü.

Hükümet ise sorunun, geçmiş yönetimler dahil olmak üzere yıllarca süren yetersiz yatırımlardan kaynaklandığını savunuyor. Yetkililer, kanalizasyon altyapısını güçlendirmek için yaklaşık 15 milyon sterlinlik yatırım yapıldığını açıkladı.

Su kalitesi tartışması devam ediyor

Tüm bu sorunlara rağmen hükümet, Cebelitarık’taki plajların su kalitesinin düzenli olarak ölçüldüğünü ve sonuçların “mükemmel” seviyede olduğunu belirtiyor.

Ancak çevre örgütleri bu değerlendirmeye temkinli yaklaşıyor. Özellikle arıtılmamış atıkların uzun vadeli etkilerinin henüz tam olarak ölçülemediği ifade ediliyor.

Küresel ölçekte benzer sorunlar

Cebelitarık’taki durum, dünya genelinde su kirliliğiyle ilgili daha geniş bir sorunun parçası olarak görülüyor. Örneğin İngiltere’de su şirketlerinin bir yıl içinde yaklaşık 300 bin kez arıtılmamış atık suyu doğaya bıraktığı biliniyor.

Oceana UK Direktörü Hugo Tagholm, bu durumu “çevresel ve ekonomik bir adaletsizlik” olarak nitelendirdi.

Akdeniz için kritik uyarı

Cebelitarık’ta yaşanan kanalizasyon krizi, denizlerin korunması konusunda acil adımlar atılması gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor. Uzmanlara göre arıtma tesisinin hayata geçirilmesi kritik önem taşıyor.

Aksi halde, Akdeniz’deki ekosistem ve insan sağlığı üzerindeki risklerin artmaya devam edeceği uyarısı yapılıyor.