‘Dünyanın çatısı’nda alarm: Yıllarca direnen buzullar hızla erimeye başladı

Bilim insanları, küresel ısınmaya karşı uzun süre direnç gösteren Pamir Dağları’ndaki buzullarda benzeri görülmemiş bir erime tespit etti. Araştırmacılar, bölgedeki buzulların artık iklim krizinin etkilerinden kaçamayabileceği uyarısında bulunuyor.

Dünyanın en önemli yüksek dağ buzullarından bazılarına ev sahipliği yapan Pamir Dağları’nda rekor seviyede buz kaybı yaşanıyor. Uzun yıllar boyunca küresel ısınmanın etkilerine karşı görece dirençli kalan bölgedeki buzulların artık hızla erimeye başlaması, bilim insanlarını endişelendiriyor.

“Dünyanın çatısı” olarak da bilinen Orta Asya’nın yüksek dağlık kuşağı, onlarca yıldır küresel buzul erimesi eğiliminden kısmen ayrışıyordu. Batıdaki Kunlun Dağları, Karakoram Sıradağları ve doğudaki Pamir Dağları’nda bulunan birçok buzul, 1970’lerden itibaren ya sabit kalmış ya da sınırlı büyüme göstermişti.

Ancak yeni araştırmalar, bu istisnai durumun sona eriyor olabileceğine işaret ediyor.

Pamir Dağları’nda rekor buz kaybı

Çin Bilimler Akademisi araştırmacılarının yürüttüğü çalışmada, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde bulunan yaklaşık 3 kilometre uzunluğundaki Kangxiwa Buzulu incelendi. Doğu Pamir Dağları’nda yer alan buzulun en yüksek noktası deniz seviyesinden 5 bin 350 metre yükseklikte bulunuyor.

Araştırmaya göre Kangxiwa Buzulu, 2025 yılında şimdiye kadar kaydedilen en yüksek erime oranlarından birini yaşadı. Bilim insanları, buzulun yüzeyinde yaklaşık 1,5 metre su kaybına eşdeğer buz erimesi tespit etti.

Bu miktar, buzulun 2011-2024 dönemindeki ortalama yıllık kaybının dört katından daha fazla.

Aşırı sıcaklar tüm sezon boyunca etkili oldu

Araştırmacılar, rekor erimenin temel nedeninin olağanüstü sıcak hava koşulları olduğunu belirtiyor. Önceki yıllarda yüksek sıcaklıklar genellikle kısa süreli ve belirli dönemlerle sınırlı kalırken, 2025 yılında sıcaklıkların erime sezonu boyunca normalin üzerinde seyretmesi buz kaybını hızlandırdı.

Çalışmaya göre benzer eğilimler Pamir Dağları’nın diğer bölümlerindeki buzullarda da gözlenmeye başladı.

Bilim insanları, bu durumun bölgenin artık küresel buzul erimesi eğiliminden ayrı düşünülemeyeceğini gösterdiğini vurguluyor.

“İstisna olma dönemi sona eriyor olabilir”

Araştırmayı yürüten ekip, Pamir-Karakoram bölgesindeki buzulların uzun yıllardır küresel ölçekte dikkat çeken bir istisna oluşturduğunu ancak son bulguların bu durumun değişmeye başladığını ortaya koyduğunu ifade ediyor.

Uzmanlara göre iklim değişikliği nedeniyle artan aşırı sıcaklık olayları, gelecekte bölgedeki buzulların çok daha hızlı erimesine yol açabilir.

İklim değişikliğinin etkileri güçleniyor

Yeni Zelanda’daki Victoria Üniversitesi’nden iklim araştırmacısı Shaun Eaves ise sonuçların insan kaynaklı iklim değişikliğinin etkileriyle uyumlu olduğunu belirtiyor.

Eaves’e göre küresel ısınma, aşırı sıcaklıkların görülme olasılığını artırarak yüksek dağ buzullarının daha hızlı erimesine zemin hazırlıyor. Ancak araştırmacı, yalnızca birkaç yıllık verilere dayanarak Pamir buzullarının kalıcı bir çöküş sürecine girdiği sonucuna varmak için henüz erken olduğunu da vurguluyor.

Kangxiwa Buzulu’nda düzenli kütle ölçümleri 2011 yılından bu yana yapıldığı için bilim insanları daha uzun dönemli gözlemlere ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.

Asya’nın su kaynakları için kritik öneme sahip

Pamir, Karakoram ve Himalaya dağlarındaki buzullar, Asya’nın en önemli nehir sistemlerini besleyen doğal su depoları olarak kabul ediliyor. Bu bölgelerde yaşanacak hızlanan erime, uzun vadede yüz milyonlarca insanın su güvenliği üzerinde etkili olabilir.

Uzmanlar, Pamir Dağları’ndaki son gelişmelerin, iklim krizinin dünyanın en yüksek ve en uzak bölgelerinde bile etkisini giderek daha güçlü hissettirdiğini gösterdiğine dikkat çekiyor.