Kenya’da 15 filin ölümü araştırılıyor: Siyanür şüphesi güçleniyor

Kenya’nın Amboseli ekosisteminde bir ay içinde 15 filin ölmesi, bölgedeki yaban hayatı için ciddi bir zehirlenme şüphesini gündeme getirdi. Kenya Yaban Hayatı Servisi (KWS), fillerden alınan örneklerde siyanür izlerine rastlandığını ve hayvanların yakındaki domates tarlalarında kullanılan tarım kimyasallarını tüketmiş olabileceğini açıkladı. Ancak yetkililer, ölümlerin kesin nedenini ve siyanürün kaynağını belirlemek için soruşturmanın sürdüğünü vurguluyor.

Ölümler 24 Haziran ile 24 Temmuz arasında, Amboseli Milli Parkı’nın çevresindeki Kimana Koruma Alanı ve Kuku Grup Çiftliği bölgelerinde meydana geldi. Farklı yaş ve cinsiyetlerden fillerin kısa süre içinde ölmesi, olayın tek bir sürüyü etkileyen doğal bir hastalıktan daha geniş bir çevresel risk taşıyabileceği endişesini artırdı.

Amboseli’de fil ölümlerinin nedeni araştırılıyor

KWS, ilk aşamada fillerin ölümüne neyin yol açtığının kesin olarak bilinmediğini açıklamıştı. Kurumun veteriner ekipleri leşlerden doku örnekleri alarak laboratuvar incelemelerine gönderdi. Ön testlerde potansiyel olarak zehirli bir maddenin tespit edilmesinin ardından soruşturma zehirlenme ihtimali üzerinde yoğunlaştı.

KWS Genel Müdürü Erustus Kanga’nın açıklamalarına göre yapılan analizlerde siyanür izlerine rastlandı. Tarımda bazı zararlılarla mücadelede kullanılan kimyasalların yanı sıra siyanür, Afrika’nın bazı bölgelerinde yasa dışı yaban hayatı zehirlenmeleriyle de ilişkilendiriliyor.

Kanga, siyanürün fillerde çok hızlı ve ağır zehirlenmeye yol açabileceğini belirterek, kimyasalın hayvanlar tarafından tüketilmesi halinde kısa sürede ölüme neden olabileceğini söyledi. Ancak bu açıklama, siyanürün kesin olarak ölümlerin kaynağı olduğu anlamına gelmiyor. Yetkililer halen kimyasalın nereden geldiğini ve fillerin nasıl maruz kaldığını araştırıyor.

KWS veterinerlik ve yakalama hizmetleri başkanı Isaac Lekolool da Kimana Koruma Alanı’nda ölen fillerden birinin midesinde çok miktarda domates bulunduğunu açıkladı. Bu bulgu, hayvanların tarım arazilerindeki ürünlerle birlikte tarım kimyasallarını almış olabileceği ihtimalini güçlendirdi.

Siyanür şüphesi domates tarlalarına uzanıyor

Kimana bölgesi önemli bir domates üretim merkezi. Fillerin koruma alanları ile tarım arazileri arasında hareket etmesi, yaban hayatı ile tarımsal üretim arasındaki sınırın ne kadar geçirgen olduğunu da ortaya koyuyor.

KWS’nin üzerinde durduğu ihtimallerden biri, tarım arazilerinde kullanılan kimyasalların fillerin tükettiği ürünlere bulaşması. Ancak soruşturma tamamlanmadan bunun kazara mı gerçekleştiği, kimyasalın doğrudan ürünlere mi uygulandığı ya da başka bir yolla çevreye mi yayıldığı bilinmiyor.

Bu belirsizlik, olayın yalnızca fillerin ölümüyle sınırlı olmayabileceği endişesini de beraberinde getiriyor. KWS, bölgede keçi ve sığır gibi hayvanların da aynı çevrede bulunduğuna dikkat çekerek, eğer sistemde gerçekten siyanür kaynaklı bir kirlenme varsa bunun daha geniş bir etki yaratabileceği uyarısında bulundu.

Dolayısıyla soruşturmanın önemli başlıklarından biri yalnızca ölen fillerin nedenini belirlemek değil, aynı zamanda çevredeki toprak, su, tarım ürünleri ve hayvanlarda benzer bir kimyasal maruziyet bulunup bulunmadığını ortaya çıkarmak olacak.

15 filin ölümü Amboseli için neden önemli?

Amboseli ekosistemi, Kenya’nın en önemli fil yaşam alanlarından biri. Milli park ve çevresindeki koruma alanları, 1.600’den fazla filin yaşamını destekleyen geniş bir ekosistemin parçası. Bölge aynı zamanda Kenya’nın turizm ekonomisi açısından da büyük önem taşıyor.

Ölümlerin farklı yaş ve cinsiyetlerden filleri kapsaması, koruma kuruluşlarının endişesini artırıyor. Big Life Foundation CEO’su Benson Leyian, Amboseli’deki fil popülasyonunun onlarca yıldır topluluk temelli koruma çalışmaları sayesinde Afrika’nın iyi korunan popülasyonlarından biri olduğunu belirtti.

Leyian’a göre bölgede kaçak avcılık büyük ölçüde kontrol altına alınmış durumda. Bu nedenle kuraklık dönemlerinde yaşanan doğal kayıplar dışında kısa süre içinde bu ölçekte bir fil ölümüyle uzun zamandır karşılaşılmaması, mevcut olayın önemini artırıyor.

Uluslararası Hayvan Refahı Fonu (IFAW) da ölümleri ciddi bir endişe kaynağı olarak değerlendirdi. Kurum, olayın yaban hayatının korunmasında bilimsel izleme, araştırma ve farklı kurumlar arasındaki işbirliğinin önemini bir kez daha gösterdiğini belirtti.

İnsan-yaban hayatı çatışması yeniden gündemde

Amboseli’deki olay, Kenya’nın uzun süredir mücadele ettiği insan-yaban hayatı çatışmasının başka bir boyutunu da ortaya koyuyor. Filler, doğal yaşam alanları tarım arazileriyle kesiştiğinde ekinlere zarar verebiliyor. Çiftçiler ise ürün kayıpları nedeniyle zaman zaman yaban hayvanlarına karşı zehir kullanmak gibi tehlikeli yöntemlere başvurabiliyor.

Kajiado bölgesinde daha önce de hayvanların zehirlenmesiyle bağlantılı vakalar yaşandı. KWS, insanlarla yaban hayvanları arasındaki çatışmalarda zehir kullanmak yerine olayların kuruma bildirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Benzer vakalar başka Afrika ülkelerinde de yaşandı. Zimbabve’de kaçak avcıların su kaynaklarına veya hayvanların kullandığı tuz alanlarına zehirli maddeler bırakarak filler de dahil olmak üzere çok sayıda hayvanı öldürdüğü vakalar kayıtlara geçti.

Ancak Amboseli’deki mevcut olayın kaçak avcılıkla bağlantılı olduğuna dair şu aşamada bir bulgu bulunmuyor. KWS’nin soruşturması, kimyasalın kaynağının belirlenmesi ve ölümlerin kasıtlı bir zehirleme mi, tarımsal faaliyet kaynaklı kazara bir maruziyet mi yoksa başka bir nedenle mi gerçekleştiğinin ortaya çıkarılması açısından kritik önem taşıyor.

Amboseli’de koruma tartışmaları da sürüyor

Fil ölümleri, Amboseli’nin yönetimi konusunda Kenya’da devam eden tartışmaların ortasında meydana geldi. Kajiado İlçe Yönetimi ile KWS arasında parkın yönetimi ve turizm gelirlerinin paylaşımı konusunda aylardır gerilim yaşanıyor.

Kajiado yönetimi, Amboseli Milli Parkı’nın yönetiminde daha fazla söz sahibi olmak ve gelirlerin bölge topluluklarına daha fazla aktarılmasını sağlamak istiyor. KWS ise parkın yönetimindeki rolünü sürdürüyor. Konu son dönemde siyasi ve hukuki bir tartışmaya dönüşürken, yönetim değişikliğinin uygulanmasına ilişkin süreç de mahkemeye taşındı.

Bu nedenle 15 filin ölümü yalnızca bir yaban hayatı vakası olarak değerlendirilmiyor. Olay, tarım alanlarıyla koruma bölgelerinin iç içe geçtiği bir ekosistemde kimyasal kullanımının denetlenmesi, yaban hayvanlarının hareket alanlarının korunması ve yerel topluluklarla koruma kurumları arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini de gösteriyor.

Şimdilik en kritik soru, fillerin vücutlarında tespit edilen siyanürün kaynağının ne olduğu. Eğer tarım alanlarından kaynaklanan bir kimyasal kirlenme doğrulanırsa, soruşturmanın kapsamının yalnızca ölen filleri değil, bölgedeki diğer yaban hayvanlarını, çiftlik hayvanlarını ve tarımsal üretimi de kapsayacak şekilde genişlemesi gerekecek.

Amboseli’de onlarca yıldır kurulan koruma modelinin karşı karşıya olduğu asıl risk de burada ortaya çıkıyor: Yaban hayatını park sınırları içinde korumak tek başına yeterli değil. Fillerin beslendiği, su aradığı ve hareket ettiği daha geniş ekosistemin tamamının güvenli olması gerekiyor.