Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN), iklim krizi nedeniyle eriyen deniz buzlarının yavru ölümlerini artırması üzerine imparator pengueni “nesli tükenmekte olan” tür ilan etti. Uzmanlara göre bazı Antarktika kolonilerinde deniz buzunun erken kırılması, binlerce yavrunun toplu halde boğularak ölmesine yol açtı.
Dünyanın en büyük penguen türü olan imparator penguen, iklim krizinin yıkıcı etkileri nedeniyle artık resmen “nesli tükenmekte olan” türler arasında yer alıyor. Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin son değerlendirmesine göre, Antarktika’daki deniz buzunun hızla azalması ve erken kırılması, türün üreme başarısını ağır biçimde zedeliyor. Özellikle yavru penguenlerin su geçirmez tüyleri gelişmeden denize düşmesi, toplu ölümleri beraberinde getiriyor.
İmparator penguenler, yılın büyük bölümünde kıyıya bağlı “sabit buz” olarak bilinen deniz buzuna bağımlı yaşıyor. Yumurtalarını burada bırakıyor, yavrularını burada büyütüyor ve yetişkinler de tüy dökümü döneminde yeniden su geçirmez tüyleri çıkana kadar bu güvenli platformlara ihtiyaç duyuyor. Ancak iklim değişikliğiyle birlikte bu yaşam döngüsünün dayandığı temel habitat giderek daha kırılgan hale geliyor.
İmparator penguen neden “nesli tükenmekte olan” ilan edildi?
IUCN değerlendirmesine göre asıl belirleyici tehdit, iklim değişikliğinin neden olduğu deniz buzu kaybı. Antarktika’da 2016’dan bu yana deniz buzu seviyeleri rekor düşük düzeylere indi. Bu durum, penguen kolonilerinin üreme takvimini altüst etti. Eğer deniz buzu yavrular yüzmeye hazır hale gelmeden önce kırılırsa, yavrular doğrudan okyanusa düşüyor.
Bu yavruların çoğu boğularak ölüyor. Sudan çıkabilenler ise henüz yeterli koruyucu tüy yapısına sahip olmadıkları için ıslanıp donarak yaşamını yitiriyor. Bilim insanlarına göre bu durum tekil bir olay değil; artık tekrar eden yapısal bir tehdit.
Tavsiye Edilen Haberler
Hangi kolonilerde toplu yavru ölümleri yaşandı?
En çarpıcı felaketlerden biri 2022’de Bellingshausen Denizi’nde görüldü. Buradaki bilinen beş imparator penguen üreme alanının dördü çöktü ve binlerce yavru telef oldu. Benzer bir çöküş 2016’da Weddell Denizi’ndeki bir kolonide de yaşandı.
Bu olayları inceleyen bilim insanları, tabloyu “vahim”, “korkunç” ve “son derece üzücü” ifadeleriyle tanımladı. Uydu gözlemleri ve koloni izlemeleri, deniz buzunun istikrarsızlaşmasının penguenlerin yaşam döngüsünü doğrudan kırdığını ortaya koyuyor.
İmparator penguen popülasyonu ne kadar azaldı?
IUCN’nin son tahminine göre mevcut imparator penguen popülasyonu yaklaşık 595 bin yetişkin bireyden oluşuyor. Ancak bu sayı 2009 ile 2018 yılları arasında yüzde 10 azaldı. Daha da çarpıcı olan, mevcut eğilimlerin sürmesi halinde nüfusun 2080’lere kadar yarı yarıya düşmesinin beklenmesi.
Bu nedenle tür, IUCN Kırmızı Listesi’nde “tehlikeye yakın” kategorisinden doğrudan “nesli tükenmekte olan” kategorisine yükseltildi. Bu, iki basamak birden atlamak anlamına geliyor ve tehdit düzeyinin ne kadar hızlı arttığını gösteriyor.
İklim krizi yalnızca penguenleri mi etkiliyor?
Hayır. Aynı değerlendirme, Antarktika kürklü foklarının da ciddi risk altında olduğunu ortaya koydu. Türün popülasyonunun 1999’dan bu yana yarıdan fazla azaldığı ve 2025 itibarıyla yaklaşık 944 bin yetişkin bireye düştüğü bildirildi. Bu düşüşte de iklim değişikliği etkili.
Okyanus sıcaklıklarının yükselmesiyle birlikte kriller daha soğuk ve derin sulara çekiliyor. Bu da fokların temel besin kaynağını azaltıyor. Özellikle Güney Georgia çevresinde yaşanan kril kıtlığı, yavru fokların ilk yıllarındaki hayatta kalma oranını ciddi biçimde düşürdü.
Ayrıca güney fil foklarının da kuş gribi salgınları nedeniyle baskı altında olduğu belirtiliyor. Bazı kolonilerde yeni doğan yavruların yüzde 90’ından fazlası öldü. Tür şu anda IUCN’nin “savunmasız” kategorisinde yer alıyor.
Uzmanlar ne söylüyor?
BirdLife International CEO’su Martin Harper, imparator penguenin Kırmızı Liste’de tehlike altındaki türler arasına girmesini “çarpıcı bir uyarı” olarak tanımladı. Harper’a göre iklim değişikliği, gözlerimizin önünde yok oluş krizini hızlandırıyor ve hükümetler ekonomilerini acilen karbondan arındırmak zorunda.
Deniz ekoloğu Philip Trathan da insan kaynaklı iklim değişikliğinin imparator penguenler için en büyük tehdit olduğunu vurguladı. Trathan’a göre bu tür, dünyadaki değişimi ve sera gazı emisyonlarını ne kadar kontrol edebildiğimizi gösteren önemli bir gösterge tür niteliğinde.
WWF ne talep ediyor?
WWF, imparator penguenlerin yalnızca iklim eylemiyle değil, ek koruma statüleriyle de desteklenmesi gerektiğini savunuyor. Kuruluş, türün mayıs ayında Japonya’da yapılacak bir sonraki Antarktika Antlaşması toplantısında “özel olarak korunan tür” ilan edilmesini talep ediyor. Böyle bir adım, turizm, gemi taşımacılığı ve diğer insan baskılarının azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Uzmanlara göre fosil yakıtlardan kaynaklanan karbondioksit emisyonlarını net sıfıra indirmek, küresel ısınmayı durdurmanın tek kalıcı yolu. Aksi halde Antarktika’nın simgesi haline gelen bu tür, yüzyıl sonuna doğru geri dönülmesi zor bir çöküşe sürüklenebilir.
