İsveç’in boz ayıları yok olmaktan kurtuldu: Av kotaları yeniden tehdit mi?

İsveç’in boz ayıları, Avrupa’daki en büyük koruma başarı hikâyelerinden biri. Bir zamanlar neslinin tükenmesinin eşiğine gelmişti; 20. yüzyılın başlarında sayıları tarihi bir dip noktasına gerileyerek yaklaşık 100 bireye kadar düşmüştü.

Nüfusun dikkatli yönetimi; ayıların çiftlik hayvanlarına saldırısını azaltmaya yönelik çabalar, daha iyi arazi planlaması, elektrikli çitler ve kapalı alanlar gibi önlemler sayesinde bu türün hızla toparlanmasına yardımcı oldu. 2008’de boz ayı sayısı yaklaşık 3.300 ile zirveye ulaştı.

Ancak 2024’te ülke, yıllık ayı avı kapsamında neredeyse 500 boz ayının öldürülmesine izin veren av ruhsatları vererek tartışma yarattı. Resmi rakamlara göre bu, o dönemdeki toplam nüfusun yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyordu.

Geçen yıl boz ayı sayısı yaklaşık 2.400’e geriledi. Hükümetin daha da ileri giderek nüfusu, elverişli koruma statüsü için ulusal hedef olan 1.400 bireye düşürmek istediği düşünülüyor. Doğa korumacıların, böyle bir adımın trofe avcılarını teşvik edeceği yönündeki uyarılarına rağmen bu plan sürdürülüyor.

İsveç hükümetinin verdiği av kotasına ek olarak, hayata ya da mala tehdit oluşturdukları durumlarda yürütülen ‘koruyucu avlar’ sırasında da ayılar öldürülebiliyor. Ülkenin kuzeyinde, otlatma alanlarının ayılar tarafından zarar gördüğü, hem buzağıların hem de yetişkin ren geyiklerinin ayılar tarafından yenildiğine dair aktarılan vakalar bulunuyor.

İsveç’in boz ayıları inlerine çekilmek üzere

Ayılar orman alanlarını yeniden sahiplenirken, onların nerede kış uykusuna yattığını ve dinlendiğini bilmek, rahatsızlığı azaltmak ve insanlarla çatışmayı önlemek açısından giderek daha büyük önem taşıyor.

İlkbaharın sonlarında, ayılar kış uykusundan uyanıp yavrularıyla ilgilenmeye başladığında, inlerinin ve dinlenme alanlarının rahatsız edilmesi, üreme ve hayatta kalmaları açısından ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

Bu nedenle, uluslararası gönüllülerden oluşan bir grup, bu mayıs ayında İsveç’in orta kesimlerine giderek bilim insanlarıyla birlikte boz ayıların kış inlerini ve yazın kullandıkları gündüz yataklarını tespit edip kayıt altına almaya yardım edecek.

On günlük bu koruma seferi, 25 Mayıs – 3 Haziran tarihleri arasında Dalarna’nın orman ve sulak alanlarında gerçekleştirilecek. Kar amacı gütmeyen Biosphere Expeditions tarafından yürütülen çalışmada, ayılar bölgede değilken inlerin yerini tespit etmek için ıssız araziler taranacak.

Gönüllü vatandaş bilimciler, hayvanları mümkün olduğunca az rahatsız etmek için GPS tasma konum verileriyle yönlendirilecek.

Koruma için ‘hayati önemde’

Biosphere Expedition’ın kurucusu Dr. Matthias Hammer’a göre, ayıların nerede kış uykusuna yattığını ve dinlendiğini bilmek, etkili koruma için “hayati önem” taşıyor.

“İnlerle ilgili doğru veriler, üreme alanlarını korumaya yardımcı olur ve insanlar ile ayılar arasındaki çatışma olasılığını azaltır” diye ekliyor.

2019’dan bu yana bu sefer, İskandinav Boz Ayı Araştırma Projesinin önemli bir veri toplama ayağını oluşturuyor; kısa ama yoğun yıllık arazi çalışmalarında çok sayıda in ve dışkı verisi sağlayarak dünyanın en uzun soluklu boz ayı araştırmalarından birine destek veriyor.

“Her yıl, ayı inlerinin haritalanması, gündüz yataklarının ve dışkıların bulunması gibi arazi çalışmalarımızda bize yardım edecek, hayvanlarla gönüllü çalışmaya istekli insanlara ihtiyacımız oluyor” diyor seferin bilim insanı Dr. Andrea Friebe.

“Her yıl avlar yüzünden bu kadar çok ayıyı kaybettiğimiz için, artık onları fotokapanlarla görüntülemeye başladık. Bütün bu çalışmalar için ne kadar çok vatandaş bilimciye sahip olursak, İsveç’teki boz ayıları o kadar iyi koruyabiliriz.”

Biosphere Expeditions için gönüllü olma konusunda daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz.