İzmir’de geri dönüşümde kapasite iki yılda %40 arttı: “Dönüşüme Evde Başla” yayılıyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kapıdan kapıya toplama modeliyle yürüttüğü “Dönüşüme Evde Başla” projesi, iki yılda sekiz ilçe ve 28 mahalleye ulaştı. İzdönüşüm Ambalaj Atığı Toplama ve Ayrıştırma Tesisi’nde Nisan 2024 öncesi aylık 400 ton olan karışık ambalaj işleme kapasitesi, Mart 2025’te uygulamanın başlamasıyla 550 tona yükseldi.

Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın göreve gelmesinin ardından hayata geçen proje, kısa sürede İzmirliler tarafından benimsendi. Avrupa’daki örnekler incelenerek tasarlanan kapıdan kapıya model, kentte kaynağında ayrı toplama kültürünü güçlendiriyor.

Kapasite artışı ve toplanan miktar

Proje başlangıcından bu yana 2 bin 800 ton ambalaj atığı toplanarak İzdönüşüm tesisinde ayrıştırıldı. Aylık işleme kapasitesindeki yaklaşık %40’lık artış, kaynağında ayrıştırılmış malzemenin tesise daha hızlı ve verimli akmasını sağladı.

İzdoğa AŞ Genel Müdür Yardımcısı İlkay Kalafat, “Artık ambalaj atıklarını kaynağında topluyoruz. Aylık topladığımız miktar 550 tona kadar ulaştı ve tüm atıkları İzdönüşüm’de türlerine göre ayrıştırıyoruz” dedi. Kalafat, geri dönüşüm bilincinin de gözle görülür biçimde arttığını vurguladı.

Model ve kapsama alanı

“Dönüşüme Evde Başla” İzmir Büyükşehir Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi ile İzdoğa AŞ iş birliğiyle yürütülüyor. Kapıdan kapıya düzenli toplama; Karabağlar, Bayraklı, Konak, Menderes, Bornova, Narlıdere, Buca ve Karşıyaka’da uygulanıyor.

Proje; Bayraklı’da Refik Şevket İnce, Körfez, Tepekule, 75. Yıl, Manavkuyu; Bornova’da İnönü, Kazımdirik, Atatürk, Evka 3, Ergene, Evka 4, Erzene; Buca’da Yiğitler; Karabağlar’da Üçkuyular, Fahrettin Altay, Basın Sitesi; Karşıyaka’da Mavişehir, Atakent, Mustafa Kemal, Yalı, Bostanlı, Bahçelievler, İnönü; Konak’ta Kültür, Alsancak; Menderes’te Hürriyet; Narlıdere’de Yenikale ve Sahilevleri mahallelerinde sürüyor.

Atık bileşimi ve kalite göstergeleri

Geri kazanılan 2 bin 800 ton ambalaj atığının yaklaşık %35’i plastik, %30’u cam, %25’i kâğıt‑karton, %9’u metalden oluştu. Projede reddedilen atık oranının yalnızca %0,95 olması, hanelerin doğru ayrıştırma konusundaki başarısını gösterdi.

Bu oran, toplama ve ayrıştırma süreçlerinde kaybı düşürürken ekonomik geri kazanımı da artırıyor. Kaynağında ayrıştırmanın güçlü olduğu mahallelerde toplama verimliliği belirgin şekilde yükseldi.

Altyapı planı: Yeni hatlar ve ikinci tesis

Projenin Bornova ve Bayraklı başta olmak üzere Karşıyaka, Narlıdere, Gaziemir, Balçova ve Güzelbahçe’nin tamamına yayılması hedefleniyor. Artan hacme yanıt verebilmek için Menemen Seyrek’te ikinci bir tesis kurulması planlanıyor.

Kalafat, “Metropol genelinde yaklaşık 500 bin vatandaşa hizmet veriyoruz. Toplama kapasitemiz ve ayrıştırma faaliyetlerimiz %30–40 arttı. Projenin tüm İzmir’e yayılmasını ve Türkiye’ye örnek olmasını istiyoruz” diye konuştu.

Mobil uygulama: Talep ve şikâyete hızlı yanıt

Uygulama kapsamındaki ilçe ve mahallelerde yaşayanlar için ücretsiz bir mobil uygulama devrede. Vatandaşlar Google hesabıyla ya da telefon numarasıyla kayıt olup adres ekleyerek taleplerini ve şikâyetlerini doğrudan tesise iletebiliyor.

Uygulamanın sıkça sorulan sorular bölümü, ayrıştırma kuralları ve toplama günleri gibi başlıklarda rehberlik sağlıyor.

İndirme bağlantıları: iOS için https://apps.apple.com/us/app/dönüşüme-evde-başla/id6748024120, Android için https://play.google.com/store/apps/details?id=com.iztek.donusumeevdebasla

QR kodlu izleme: Hane bazlı veriyle etkin yönetim

Toplama ekiplerinin aldığı her ambalaj poşetinde bir QR kod bulunuyor. İzmir İnovasyon ve Teknoloji AŞ tarafından geliştirilen sistem, hane ve poşetleri eşleştirerek veri tabanı üzerinde kayıt altına alıyor.

Bu sayede toplama performansı izleniyor, aksaklıklara hızlı müdahale ediliyor. Poşetlere yalnızca ambalaj atıklarının atılması isteniyor; içerik tesiste türüne göre ayrıştırılarak ekonomiye kazandırılıyor.

Sanayi bölgelerinde de toplama

Hane odaklı modelin yanı sıra sanayi ve ticaret bölgelerinde oluşan ambalaj atıklarının yönetimi için de uygulamalar başlatıldı. Kısıkköy Ege Sanayi ve Ticaret İhracat Merkezi (ESTİM) bölgesindeki işletmelerden kaynaklanan ambalaj atıkları, İzdoğa koordinasyonunda toplanarak geri dönüşüme yönlendiriliyor.

Bu hat, işletmelerin atık yönetimi yükünü azaltırken, kentin geri dönüşüm hacmine düzenli ve kaliteli bir akış sağlıyor. Sanayideki genişleme, kentsel kapsama ile birlikte toplam kapasite artışını destekliyor.

Kapıdan kapıya model, veriye dayalı yönetim

İzmir’in “Dönüşüme Evde Başla” projesi, kısa sürede kapasiteyi %40 artırarak aylık 550 tona ulaştırdı. Düşük reddedilme oranı, doğru ayrıştırma alışkanlığının yerleştiğini; QR kodlu takip ve mobil uygulama ise yönetimin veriye dayalı yürütüldüğünü gösteriyor.

Projenin yeni ilçelere yayılması ve Menemen Seyrek’te planlanan ikinci tesis, İzmir’in döngüsel ekonomi hedeflerini hızlandıracak. Hedef, kapıdan kapıya toplama modelini kentin tamamına yayarak geri dönüşümde hem ölçeği hem kaliteyi kalıcı biçimde yükseltmek.