60.000’den fazla Afrika pengueni açlıktan öldü! Sardalya stokları çöküyor

Güney Afrika açıklarında yaşayan 60 binden fazla Afrika pengueninin, temel besin kaynağı olan sardalya stoklarının çökmesi nedeniyle açlıktan öldüğü bilimsel bir çalışmayla ortaya çıkarıldı. Dassen Adası ve Robben Adası‘ndaki penguen kolonilerinin yüzde 95’inden fazlası, 2004 ile 2012 yılları arasında yok oldu. Ostrich: Journal of African Ornithology dergisinde yayımlanan makale, iklim krizi ve aşırı avlanmanın tetiklediği bu besin kıtlığının, penguenlerin özellikle tüy dökme dönemleri gibi kritik zamanlarda hayatta kalma yeteneklerini ortadan kaldırdığını belirtiyor.

Peki, kritik derecede tehlike altında sınıflandırılan Afrika penguenlerinin nüfusu, son 30 yılda neden %80 oranında azaldı? Sardalya biyokütlesinin maksimum bolluğun %25’ine düşmesi, penguenlerin tüy dökme döneminde neden bu kadar savunmasız kalmasına yol açıyor? Güney Afrika’da ticari balıkçılık yönetimine yönelik alınan son önlemler, bu trajik düşüşü tersine çevirmek için yeterli olacak mı?

Besin zinciri çöküşü: Sardalyasız hayat mücadelesi

Afrika penguenleri için önemli bir besin olan Sardinops sagax türü sardalyaların biyokütlesi, 2004 yılından bu yana sadece üç yıl hariç her yıl, Güney Afrika’nın batı kıyılarındaki maksimum bolluğunun %25’ine kadar düştü. Bu çöküş, penguen popülasyonları üzerinde yıkıcı bir etkiye neden oldu.

Exeter Üniversitesi Ekoloji ve Koruma Merkezi’nden Dr. Richard Sherley, tüy dökme dönemi öncesinde yeterli yağ rezervi biriktiremeyen penguenlerin, karada kalmaları gereken yaklaşık 21 günlük açlık dönemini atlatamadığını ifade etti. Sherley, araştırmacıların büyük leş yığınları bulamamasını, penguenlerin büyük ihtimalle denizde öldüğü yönündeki görüşle açıklıyor.

Çoklu Baskı: Çalışma, bu düşüşün ardında iki temel nedenin yattığını belirtiyor:

1. İklim Krizi: Afrika’nın batı kıyılarındaki artan sıcaklık ve tuzluluktaki değişiklikler, sardalyaların yumurtlama başarısını olumsuz etkileyerek balık popülasyonunu azaltmıştır.
2. Aşırı Avlanma: Bölgede balıkçılık seviyeleri, balık stoklarının azalmasına rağmen yüksek seyretmiştir, bu da penguenlerin besin rekabetini kaybetmesine neden olmuştur.

Bu durum, Afrika penguen türünün son 30 yılda yaklaşık %80’lik bir popülasyon düşüşü yaşayarak, 10.000’den az üreyen çiftin kaldığı kritik derecede tehlike altında olarak sınıflandırılmasına yol açmıştır.

Sürdürülebilir yönetim ve acil eylem çağrısı

Güney Afrika, penguenlerin hayatta kalma şansını artırmak amacıyla bazı adımlar atmaktadır. Korumacılar, yapay yuvalar inşa ederek, yırtıcı hayvanları yöneterek ve kurtarılması gereken yetişkin ve yavruları elle büyüterek sahada aktif rol alıyorlar.

Balıkçılık Kısıtlaması: En önemli adımlardan biri, ticari gırgır balıkçılığının (balık sürüsünü büyük bir ağla çevreleyip kapatma yöntemi), Güney Afrika’daki en büyük altı penguen üreme kolonisinde yasaklanmasıdır.

Güney Afrika Ormancılık, Balıkçılık ve Çevre Bakanlığı’ndan Dr. Azwianewi Makhado, bu yasağın “penguenlerin yaşam döngülerinin kritik dönemlerinde avlara erişimini artıracağını” umduklarını söyledi.

Ancak, bu çalışmaya katılmayan Nelson Mandela Üniversitesi’nden Prof. Lorien Pichegru, sonuçların “son derece endişe verici” olduğunu ve Güney Afrika’da küçük balık popülasyonlarının onlarca yıldır süren kötü yönetimini vurguladığını belirtti. Pichegru, durumun zamanla iyileşmediğini ve küçük balık stoklarının aşırı düşük seviyelerinin ele alınmasının sadece Afrika penguenleri için değil, aynı zamanda bu stoklara bağımlı diğer endemik türler için de acil eylem gerektirdiğini söyledi.

Aşırı avlanma ve deniz ekosistemi dengesi

Afrika penguenlerinin yaşadığı felaket, Türkiye denizlerindeki balıkçılık yönetimi ve deniz ekosisteminin hassas dengeleri açısından önemli dersler içermektedir. Karadeniz ve Akdeniz gibi kapalı veya yarı kapalı denizlerdeki küçük pelajik balık stokları (hamsi, sardalya, palamut gibi), besin zincirinin temelini oluşturur.

Uzmanlar şu noktaya dikkat çekiyor: Afrika penguenlerinin açlıktan ölmesine neden olan aşırı avlanma ve iklim kaynaklı yumurtlama başarısızlığı, Türkiye denizlerinde de besin zincirindeki yırtıcı türleri (yunus, fok, büyük balıklar) ve hatta ticari türlerin yavrularını olumsuz etkileme potansiyeli taşır. Sürdürülebilir olmayan balıkçılık politikaları, sadece ekonomik kayba değil, aynı zamanda deniz ekosistemlerinin çöküşüne ve biyolojik çeşitliliğin telafisi mümkün olmayan kaybına yol açabilir. Bu nedenle, Türkiye’nin de balıkçılık kotalarını ve avlanma yöntemlerini, bilimsel veriler ışığında ekosistem dengesini koruyacak şekilde sıkılaştırması hayati önem taşımaktadır.

Biyolojik çeşitliliğin feryadı

Afrika penguenlerinin toplu ölümü, iklim değişikliği ve insan kaynaklı aşırı sömürünün biyolojik çeşitlilik üzerindeki acı ve somut etkisini gösteren güçlü bir feryattır. Penguenler, ticari gırgır balıkçılığı ile doğrudan rekabet ettikleri için besinsiz kaldılar ve bu trajik sonuç, ekonomik çıkarın ekolojik sürdürülebilirliğe tercih edilmesinin bedelini ortaya koymaktadır. Bu durum, bize, bir ekosistemdeki tek bir türün bile çöküşünün, tüm besin zincirini nasıl felakete sürükleyebileceğini hatırlatıyor. Güney Afrika’nın aldığı kısıtlama kararı olumlu bir adım olsa da, on yıllardır süren kötü yönetimin etkilerini tersine çevirmek için uluslararası iş birliği ve acil, geniş kapsamlı eylem gerekmektedir.

Kaynak: Ostrich: Journal of African Ornithology, Dr. Richard Sherley (Exeter Üniversitesi), Dr. Azwianewi Makhado, Lorien Pichegru.