‘Hasar zaten oluştu’: IEA Başkanı Fatih Birol’a göre petrol krizi fosil yakıt endüstrisini kalıcı olarak değiştirdi

IEA Genel Direktörü Fatih Birol, İran savaşıyla tetiklenen petrol krizinin ülkeleri enerji tedarikini güvence altına almak için fosil yakıtlardan uzaklaştırdığını söyledi.

Birol, risk ve güvenilirlik algısının değiştiğini, yenilenebilir ve nükleer enerjinin ivme kazanacağını, daha elektrikli bir geleceğe kayışın petrolün ana pazarlarını etkileyeceğini vurguladı. İngiltere’ye Kuzey Denizi genişlemesinde temkin çağrısı yaptı.

“Vazo kırıldı, hasar oluştu”

Birol, Guardian’a verdiği söyleşide, ABD‑İsrail savaşı bağlamında İran üzerindeki etkinin ülkelerin fosil yakıtlara güveni sarsması olduğunu belirtti. Talebin aşağı yönlü etkileneceğini, hükümetlerin enerji stratejilerini gözden geçireceğini ve temiz elektriğe kayışı hızlandıracağını söyledi. “Risk ve güvenilirlik algıları değişecek. Yenilenebilir ve nükleer enerjiye önemli bir ivme kazandırılacak. Vazo kırıldı, hasar oluştu – parçaları tekrar bir araya getirmek çok zor olacak” ifadesini kullandı. Bu kırılmanın küresel enerji piyasaları için önümüzdeki yıllarda kalıcı sonuçlar doğuracağını ekledi.

Kuzey Denizi uyarısı: Jackdaw ve Rosebank faturayı düşürmez

İngiltere’nin Kuzey Denizi’nde yeni sahalarla üretimi artırma planları gündemde. Birol, bunun hükümetin takdiri olduğunu söyledi ancak enerji güvenliği ve fiyatlar açısından etkisinin sınırlı kalacağını vurguladı. Jackdaw ve Rosebank gibi sahaların krizi değiştirmeyeceğini, petrol ve gaz fiyatlarını aşağı çekmeyeceğini belirtti. Ticari açıdan yeni arama ruhsatlarının da temkinle ele alınması gerektiğini söyledi. “Önümüzdeki yıllarda önemli miktarda petrol ve doğalgaz sağlamayacaklar. Faturaları düşürmeyecekler. İngiltere ithalatçı ve fiyat belirleyici olmaya devam edecek” dedi. Mevcut sahaların uzatılmasını sağlayan bağlantı hatlarına ise yeşil ışık yaktı.

Yüksek fiyatlar kömüre iterken güneş rekabeti artırıyor

Birol, fosil yakıt fiyatlarının yüksek seyrinin bazı gelişmekte olan ülkeleri kömüre yöneltebileceğini kabul etti. Buna karşın güneş enerjisinin artık maliyet açısından kömürle rekabet ettiğini ve daha hızlı büyüdüğünü belirtti. Yenilenebilirlerin “pişmanlık duyulmayacak” bir alternatif sunduğunu, nükleer enerjinin de artmasının muhtemel olduğunu söyledi. “Kimsenin yenilenebilir kurduğu için pişman olduğunu duymadım. Yenilenebilirin bir dezavantajını görmüyorum” diyerek mesajını netleştirdi.

Beklenmedik kâr vergisi ve “50 kilometrelik boğaza rehin” eleştirisi

Ukrayna krizi sırasında enerji şirketlerinin elde ettiği aşırı kârların vergilendirilmesini savunan Birol, bu kriz başlar başlamaz benzer adımların atılması gerektiğini söyledi. Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile gübre, gıda, helyum, yazılım ve diğer sektörlere yansıyan etkilerin süreceğini vurguladı. “Bu, en büyük krizlerin hepsinden daha büyük ve bu nedenle çok büyük. Küresel ekonominin 50 kilometrelik bir boğaza rehin alınmasını hâlâ anlayamıyorum” diyerek arz kırılganlığına dikkat çekti.

İngiltere’de siyasi yankı

Birol’un Kuzey Denizi değerlendirmesi Londra’da dikkatle not edildi. İşçi Partisi, gelecekte yeni arama ruhsatlarını yasaklama sözüyle geldi ancak Jackdaw ve Rosebank gibi süreçteki sahalara dair kapıyı tam kapatmadı. Bakanlar, endüstri ve muhalefetin yanı sıra medyadan da yeni izinlere yönelik baskı altında. İşçi Partisi’nden bir kaynak, Birol’un “adil ve kontrollü bir geçiş” vurgusunu memnuniyetle karşıladıklarını belirtti.

Uzman ve aktivistlerin tepkisi

E3G’nin İngiltere Direktörü Ed Matthew, Birol’un sözlerinin tabloyu berraklaştırdığını söyledi. “İngiltere’nin fosil rezervleri yüzde 90 tükendi; yeni sondaj faturaları düşürmeyecek. Enerji ve ekonomik güvenlik için tek etkili yol yerli, temiz enerji” dedi. Uplift’in Genel Müdürü Tessa Khan, petrol lobisinin “gürültüsüne” rağmen gerçeklerin değişmediğini vurguladı. Yeni sahaların fiyatları düşürmeyeceğini ve enerji güvenliğini anlamlı biçimde artırmayacağını, bu taleplere boyun eğmenin İngiltere’yi dünyanın fosilden uzaklaştığı bir dönemde eskimekte olan bir sisteme bağlama riski taşıdığını ifade etti.

Küresel yanıt arayışı: Santa Marta buluşması

İngiltere, AB, büyük üreticiler ve çok sayıda gelişmekte olan ülkenin de aralarında olduğu 50’den fazla hükümet, önümüzdeki hafta Kolombiya’nın Santa Marta kentinde fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin dünyanın ilk uluslararası konferansında buluşacak. Gündem, petrol krizine ortak yanıt ve yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması olacak. Birol’un işaret ettiği kalıcı kırılmanın, bu toplantının hedeflerini daha acil hale getirdiği değerlendiriliyor.