Yaklaşan El Niño kötü olabilir, ancak çok daha kötüsü gelecek!

Dünya genelinde aşırı hava olaylarının sıklığı ve şiddeti artarken, meteoroloji dünyasından kritik bir uyarı geldi. Bilim insanları, okyanus yüzey sıcaklıklarındaki değişimlerle karakterize edilen El Nino fenomeninin önümüzdeki dönemde çok daha yıkıcı fazlara ulaşabileceğini öne sürüyor.

Yapılan son modellemeler, yakın gelecekte ortalama bir El Nino olayının bile küresel iklim sisteminde “Godzilla” veya “Süper El Nino” olarak adlandırılan uç değerlerin yarattığı tahribata eşdeğer etkiler üretebileceğini gösteriyor.

Pasifik Okyanusu’ndaki bu devasa enerji birikimi, sadece geleneksel olarak etkilenen bölgeleri değil, Avrupa ve bağlantılı olarak Türkiye coğrafyasını da içine alan yeni bir iklim rejiminin kapısını aralıyor.

Süper El Nino nedir ve neden korkutuyor?

Pasifik Okyanusu’nun ekvatoral bölgesinde ticaret rüzgarlarının zayıflaması veya yön değiştirmesiyle başlayan El Nino süreci, sıcak yüzey sularının doğuya, Güney Amerika kıyılarına doğru yayılmasına neden oluyor.

Deniz yüzeyi sıcaklık anomalisinin normal değerlerin üzerine çıkmasıyla ölçülen bu doğa olayında, ısınma miktarı kritik bir gösterge kabul ediliyor. İngiltere Meteoroloji Ofisi Hadley Merkezi uzmanlarından Adam Scaife, okyanus suyu sıcaklığındaki artışın 2°C sınırını aşması durumunda “Süper El Nino”, 3°C sınırını geçmesi halinde ise popüler kültürde “Godzilla El Nino” olarak tanımlanan ekstrem fazların tetiklendiğini belirtiyor.

Genişleyen sıcak su kütlesi, okyanus yüzeyinden atmosfere muazzam bir ısı ve nem transferine yol açıyor. Bu durum, küresel atmosfer sirkülasyonunu tamamen bozarak dünyanın bir ucunda aşırı yağış ve sel felaketlerine, diğer ucunda ise ölümcül kuraklıklara zemin hazırlıyor.

Bilimsel veriler, kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en yıkıcı Süper El Nino dönemlerinin 1982-1983, 1997-1998 ve 2015-2016 yıllarında yaşandığını ortaya koyuyor. Bahsi geçen bu dönemlerde deniz ekosistemlerinde, özellikle mercan kayalıklarında kitlesel ölümler kaydedilirken, karasal alanda da tarımsal üretim büyük darbe aldı.

Trilyonlarca dolarlık ekonomik şok kapıda

İklim krizinin tetiklediği bu okyanus olayları, yalnızca çevresel bir felaket olmakla kalmayıp küresel ekonomiyi de doğrudan tehdit ediyor. Indiana Üniversitesi bünyesinde yürütülen güncel araştırmalar, geçmişte yaşanan her Süper El Nino dalgasının küresel ölçekte trilyonlarca dolarlık doğrudan ve dolaylı hasara yol açtığını gösteriyor. Araştırma ekibinden Christopher Callahan, ekonomik kayıpların büyüklüğü ile Pasifik Okyanusu’ndaki sıcaklık anomalilerinin şiddeti arasında doğrusal bir bağ olduğunu vurguluyor.

Endonezya ve Avustralya gibi tarımsal üretimin kalbi sayılan bölgelerde yaşanan şiddetli kuraklıklar, gıda tedarik zincirlerini kırarak küresel emtia fiyatlarında ani dalgalanmalara yol açıyor. Güney Amerika’nın batı yakasında görülen sel felaketleri ise altyapıyı çökerterek lojistik ağları felç ediyor.

Uzmanlar, küresel ısınma nedeniyle zaten hassaslaşan makroekonomik dengelerin, önümüzdeki yıllarda meydana gelecek yeni bir güçlü El Nino dalgasıyla birlikte milyarlarca insanı etkileyecek yeni bir ekonomik şoka dönüşebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Avrupa için radikal rejim değişikliği ve jet akıntıları

Geleceğe yönelik simülasyonların en çarpıcı sonuçlarından biri, El Nino’nun küresel etki alanının genişlemesi olarak öne çıkıyor. Güney Kore’deki Pusan Ulusal Üniversitesi bünyesinde çalışmalarını yürüten Axel Timmermann, en son bilgisayar modellemelerinin, El Nino ve La Nina aşırılıklarının artık daha düzenli ve çok daha güçlü hale geleceğini öngördüğünü ifade ediyor. Bu durum, ENSO (El Nino-Güney Salınımı) olarak bilinen sistemin, Pasifik sınırlarını aşarak Atlantik okyanus sirkülasyonunu ve Kuzey Atlantik Salınımı’nı doğrudan etkilemeye başlayacağı anlamına geliyor.

Hawaiʻi Üniversitesi araştırmacılarından Malte Stuecker, bu durumun özellikle Avrupa kıtası için radikal bir rejim değişikliği anlamına geldiğini belirtiyor. Mevcut iklim yapısında El Nino’nun Avrupa hava paternleri üzerinde baskın bir etkisi gözlemlenmezken, gelecekte bu sistemin Atlantik üzerinden Avrupa’ya taşınması bekleniyor.

Sonuç olarak, kıta genelinde aşırı yağışlı ve sel felaketlerinin yaşandığı yıllar ile kuraklık dönemleri arasında çok keskin ve hızlı geçişler meydana gelecek. Bu hızlı iklim şokları, Avrupa’nın ve Akdeniz havzasının mevcut tarım, su yönetimi ve şehir altyapı stratejilerini tamamen savunmasız bırakabilir.

Isınan atmosfer aşırı hava olaylarını nasıl besliyor?

İklim bilimciler, genel dünya sıcaklığı arttıkça standart bir El Nino olayının bile geçmişteki süper olaylardan daha yıkıcı olacağı konusunda hemfikir. Reading Üniversitesi’nden Richard Allan, atmosferdeki temel fizik kurallarının bu durumu net bir şekilde açıkladığını ifade ediyor.

Isınan bir atmosfer, bünyesinde çok daha fazla nem tutma kapasitesine sahip oluyor. Bu durum, El Nino dönemlerinde yağış alan bölgelere eskisinden çok daha yoğun ve ekstrem miktarda yağmur düşmesiyle, yani büyük sel felaketleriyle sonuçlanıyor.

Madalyonun diğer yüzünde ise kuraklık yaşayan bölgeler yer alıyor. Küresel ısınma sebebiyle toprak sıcaklıkları yükseldiği için, yağışın kesildiği dönemlerde topraktaki nem çok daha hızlı buharlaşıyor. Bu mekanizma, kuraklıkların hem süresini uzatıyor hem de şiddetini artırarak büyük çaplı orman yangınlarına ve yeraltı su kaynaklarının tükenmesine zemin hazırlıyor.

Bilim insanları, Pasifik’in üst katmanlarındaki suyun hızla ısınmasının bu döngüyü en azından 2150 yılına kadar besleyeceğini, bu tarihten sonra alt katmanların da ısınmasıyla sistemin belki zayıflayabileceğini öngörüyor. O zamana kadar insanlığın, bu yeni ve agresif iklim düzenine karşı acil adaptasyon politikaları geliştirmesi gerekiyor.