Bahamalar’da köpekbalıklarının kanında kafein, ağrı kesici ve kokain izleri: “El değmemiş cennet”te kimyasal kirlilik alarmı

Environmental Pollution dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, Bahamalar’ın Eleuthera Adası açıklarında yakalanan köpekbalıklarının kanında kafein, ağrı kesiciler ve kokain dahil çeşitli ilaç kalıntıları tespit etti. Bulgular, turizm ve kıyı altyapısının deniz ekosistemleriyle ne kadar sıkı bağ içinde olduğunu ve “el değmemiş” kabul edilen bölgelerde bile kimyasal kirliliğin sanılandan yaygın olabileceğini gösteriyor.

Ne bulundu?

Brezilya Paraná Federal Üniversitesi’nden Natascha Wosnick’in de yer aldığı ekip, hemşire köpekbalıkları ve Karayip resif köpekbalıkları dahil 85 bireyin kan örneklerini inceledi. Üç türden 28 köpekbalığında kafein; asetaminofen (Tylenol) ve diklofenak (Voltaren) gibi iltihap önleyici ağrı kesici etken maddeleri; bazı örneklerde ise birden fazla ilaç tespit edildi. Bir yavru limon köpekbalığının kanında kokain izine rastlandı. Kanda tespit, maruziyetin yakın dönemde gerçekleştiğini düşündürüyor.

Olası kaynaklar neler?

Örneklerin büyük kısmı, dalgıçlar arasında popüler, faal olmayan bir açık deniz balık çiftliğinin çevresinden toplandı. Wosnick, akıntıların kanalizasyon deşarjı izlerini taşıyabileceğini, ancak asıl kaynağın insan faaliyeti (ör. denize idrar, atık sular) olabileceğini vurguluyor. Kokain için araştırmacılar, kıyıya vuran paketlerin ısırılması veya kazara yutulması ihtimaline işaret ediyor.

Köpekbalıklarının fizyolojisi ne söylüyor?

Kirlenmiş kanda laktat ve üre gibi metabolik belirteçlerde değişimler gözlendi. Tek tek ilaçların etkileri izole edilemese de, stres ve metabolizma ile ilişkili göstergelerdeki farklar dikkat çekici. Çalışmada yer almayan Florida Üniversitesi’nden okyanus bilimci Tracy Fanara, “Sadece kirleticilerin saptanması değil, birlikte görülen metabolik değişimler de önemli” dedi. Wosnick, laboratuvar çalışmalarında kafeinin balıklarda da enerji ve odaklanmayı etkileyebildiğinin gösterildiğini anımsatıyor.

“Cennet”te görünmeyen kirlilik

Bahamalar çoğu zaman bakir bir turizm destinasyonu olarak algılansa da, araştırmacılar plastik ve petrol sızıntıları kadar görünmeyen kimyasal kirliliğin de ciddi bir tehdit olduğuna dikkat çekiyor. Fanara’ya göre bulgular, kıyı turizmi, altyapı ve deniz besin ağlarının birbirine ne kadar bağımlı olduğunu hatırlatıyor.

Neden önemli?

• Kıyı bölgelerinde insan kaynaklı kimyasalların “düşük doz, çoklu maruziyet” şeklinde üst trofik düzeylere (köpekbalıkları gibi) ulaşabildiğini ortaya koyuyor.
• Kan örneklerinde tespit, maruziyetin yakın zamanda gerçekleştiğini düşündürüyor; bu da yönetim ve izleme açısından hızlı önlemlerin önemine işaret ediyor.
• Atık su yönetimi, dalış turizmi uygulamaları ve kıyı altyapısının kirlilik kontrolü, ekosistem ve insan sağlığı açısından birlikte ele alınmalı.