Milyarderlere servet vergisi ve haftada 2.5 gün mesai: Küresel Adalet Raporu’ndan yaşanabilir dünya rehberi

İnsanlığın iklim krizi, derinleşen ekonomik uçurumlar ve siyasi aşırılıkların pençesinde kıvrandığı bir dönemde, bilim dünyasından geleceğe dair umut veren radikal bir kurtuluş reçetesi geldi.

Dünya Eşitsizlik Laboratuvarı (WIL) tarafından hazırlanan ve küresel sistemin finansal mimarisini kökten değiştirmeyi hedefleyen kapsamlı bir vizyon belgesi kamuoyuna açıklandı.

Dünya genelinden 200’den fazla araştırmacının katkısıyla, 45 bilim insanı tarafından kaleme alınan rapor; doğru politikalar uygulandığı takdirde insanlığın yaşam standartlarını yükseltmenin, eşitsizliği sıfırlamanın ve küresel sıcaklık artışını 2°C sınırının altında tutmanın maddi olarak mümkün olduğunu ortaya koyuyor.

Küresel ısınmayı 1,8°c’de tutacak yeterlilik sınırı ve sektörel dönüşüm

“Gezegen sınırları içinde eşitlik ve refah planı” olarak adlandırılan vizyonun merkezinde, sürekli daha fazla maddi varlık tüketmeye odaklanan kapitalist büyüme modeli yerine “yeterlilik” kavramı yer alıyor.

Bilim insanları, geleceğin kaçınılmaz olarak daha fazla fosil yakıt, çevre kirliliği ve sefalet getireceğini iddia eden aşırı sağcı ideolojilere ve milyarderlerin karamsar öngörülerine karşı somut verilerle meydan okuyor.

Raporda yer alan en iddialı senaryoya göre, önerilen makroekonomik dönüşümler hayata geçirildiğinde, küresel sıcaklık artışı yüzyılın sonuna kadar 1,8°C seviyesinde dizginlenebiliyor. Bu oran, mevcut sistemin devamı halinde kaçınılmaz görülen 4°C ila 4,5°C’lik felaket senaryolarına karşı insanlığın hayatta kalma biletini temsil ediyor.

Yazarlar, bu hedefe ulaşmak için ekonominin üretim lokomotifini sanayi ve madencilik gibi karbon yoğun sektörlerden, eğitim ve sağlık gibi düşük tüketimli alanlara kaydırmayı öneriyor.

Paris Ekonomi Okulu öğretim üyesi ve WIL Eş Direktörü Prof. Thomas Piketty, eğitim ve sağlık sektörlerine yapılan her bir avroluk yatırımın, imalat sanayisine kıyasla üç ila dört kat daha az karbon ayak izi ve enerji tüketimi anlamına geldiğini vurguluyor.

Küresel çapta eğitim harcamalarının kişi başına 8 bin 400 avroya, sağlık harcamalarının ise 14 bin 400 avroya çıkarılması hedefleniyor. Bu stratejik hamleyle, 2100 yılına kadar dünya nüfusunun %89’unun gelirinin iki katına çıkacağı öngörülüyor.

Milyarderlerin serveti kamulaştırılacak, mesai saatleri yarıya inecek

Eşitsizlikle mücadeleyi iklim krizinin çözüm anahtarı olarak gören rapor, zenginliğin yeniden dağıtımı konusunda ezber bozan üç temel adım öneriyor:

• Çalışma Saatlerinin Azaltılması: Küresel bazda yıllık ortalama 2 bin 100 saat olan çalışma süresinin 1.000 saate indirilerek haftalık mesainin yaklaşık 2,5 günle sınırlandırılması,
• Mega Zenginlere Karbon Vergisi: İklim krizinin tarihsel sorumlusu olan milyarderlere yönelik yüksek oranlı servet vergileri getirilmesi,
• Beslenme Radikalizmi: Ormansızlaşmanın ve metan gazı salınımının ana kaynağı olan kırmızı et tüketiminin dünya genelinde azaltılması için teşvik mekanizmaları kurulması.

Vergi reformu sayesinde, şu an dünya nüfusunun sadece %0,001’ini oluşturan milyarderlerin küresel servetteki payı %6’dan %0,05’e geriletilirken; en alt %50’lik kesimin servetten aldığı pay %2’den %30’a yükseltilecek.

Yüzyılın sonuna gelindiğinde küresel ölçekte kişi başına düşen ortalama gayri safi milli gelir ayda 5 bin avro seviyesine eşitlenecek ve bu refah artışından en çok tarihsel olarak sömürülmüş olan küresel güney ülkeleri yararlanacak.

Küresel Adalet Fonu ve “Sarı Yelekliler” uyarısı

Söz konusu devasa bütçeli enerji geçişini finanse etmek ve kamu yatırımlarını yönetmek amacıyla, dünya GSYİH’sının %13’ten %38’ine çıkarılacak harcamaları denetleyecek bir “Küresel Adalet Fonu” kurulması planlanıyor. Bu mekanizma, dünya genelindeki kamu ve özel servet dağılımını yeniden dengeleyecek küresel bir egemen fonla desteklenecek.

Thomas Piketty, geçmişte Fransa’da yaşanan “Sarı Yelekliler” protestolarını hatırlatarak hükümetleri uyarıyor. Yeşil politikaların soyut bir çevre duyarlılığıyla, faturayı işçi ve orta sınıfa keserek uygulanamayacağını belirten Piketty; zenginlerin karbon harcamalarını vergilendirmeyen hiçbir iklim politikasının toplumsal rıza üretemeyeceğini ifade ediyor.

Paris’te düzenlenecek Dünya Eşitsizlik Konferansı’nda dünya çapında ünlü ekonomistlerin katılımıyla tartışmaya açılacak olan rapor, teknik bir imkansızlıktan değil, tamamen siyasi tercihlerden bahsediyor.

Raporun ortak yazarlarından Cornelia Mohren, ortaya konan vizyonun ütopik görünebileceğini ancak karbon bütçesi sınırları içinde kalarak adil bir dünya inşa etmenin matematiksel olarak kanıtlandığını belirterek bu çalışmanın insanlığa umut vermesi gerektiğini söylüyor.