Gizli karbon ayak izi: Süper zenginlerin yatırımları iklime yılda 1 trilyon dolar zarar veriyor

Özel jet seyahatleri, lüks yat turları ve Instagram pencerelerinden yansıyan şatafatlı tüketim çılgınlığı, ultra zenginleri iklim krizinin en görünür bireysel sorumluları haline getiriyor. Ancak çevre örgütü Greenpeace tarafından yayımlanan yeni bir araştırma, asıl suçun bu gösterişli yaşam tarzlarından ziyade zenginlerin banka hesaplarında, hisse senetlerinde ve yatırım portföylerinde gizlendiğini ortaya koydu.

Petrol devlerinden devasa gayrimenkul projelerine kadar, süper zenginlerin sahip olduğu finansal varlıklar gezegeni kavuran sera gazlarının asıl kaynağını oluşturuyor. Araştırmaya göre, dünyanın en zengin %1’lik kesimi, sadece sahip oldukları hisse senetleri ve yatırımları aracılığıyla yıllık küresel emisyonların yaklaşık dörtte birini (%25) kontrol ediyor.

Tüketim değil mülkiyet: %1’lik kesim yatırım emisyonlarının %40’ına sahip

Greenpeace International’ın sosyoekonomik sistemler küresel kampanya sorumlusu Clara Thompson, iklim politikalarının yıllardır sadece son tüketiciye odaklandığını ancak bunun büyük bir yanılgı olduğunu belirtiyor. Thompson, “Bu sadece özel jetler hikayesi değil. Ultra zenginlerin kirliliği söz konusu olduğunda, mülkiyet tüketimden bile daha önemlidir. Emisyonların asıl devasa kısmı, karbon yoğun varlıkların mülkiyetiyle ilişkilidir” diyerek ezber bozan bir gerçeğe parmak basıyor.

Küresel karbon emisyonlarının %60’ını oluşturan “mülkiyet ve yatırım” temelli emisyonların tabana yayılımı, dünyadaki eşitsizliği gözler önüne seriyor:

• En Üst %1 (Serveti 2 Milyon $ Üzeri): İşletmeler ve finansal varlıklar kaynaklı emisyonların yaklaşık %40’ından sorumlu.
• En Üst %0,1 (Serveti 7 Milyon $ Üzeri): Bu mülkiyet temelli emisyonların yaklaşık %17’sini elinde tutuyor.
• En Üst %0,01 (Serveti 38 Milyon $ Üzeri): Küresel yatırım emisyonlarının tek başına %9’una sebebiyet veriyor.
• Dünyanın Alt Yarısı (%50): Toplam mülkiyete dayalı emisyonların yalnızca %3’ünü oluşturuyor.

Bu veriler doğrultusunda ultra zenginlerin hisse ve ortaklık yapılarından kaynaklanan hasarı hesaplayan Greenpeace, dünyanın en zenginlerinin gezegene yılda yaklaşık 1 trilyon dolarlık bir “iklim borcu” olduğunu açıkladı.

Sıradan haneler fatura öderken küresel bankalar fosil yakıta boğuluyor

Sıradan vatandaşların yüksek enflasyon, artan enerji faturaları ve tırmanan yaşam maliyetleriyle boğuştuğu bu dönemde, krizin asıl müsebbiplerinin karbon yoğun sektörlerden kâr elde etmeye devam etmesi toplumsal adalet tartışmalarını da alevlendiriyor.

Üstelik bu durum sadece şahıslarla sınırlı değil. Eş zamanlı olarak yayımlanan diğer finansal raporlar, küresel bankaların ve kurumsal yatırımcıların da “karbonu sınırlama” sözlerinden tamamen çark ettiğini gösteriyor. Dünyanın en büyük bankaları, sadece geçtiğimiz yıl fosil yakıt endüstrisine 900 milyar dolardan fazla kaynak aktardı. Gönüllü yeşil taahhütlerin işe yaramadığı bu tabloda, kirli endüstriler finans devleri tarafından fonlanmaya devam ediyor.

Çözüm önerisi: Küresel servet vergisi ve “adil geçiş”

Gezegenin sınırlı kaynaklarının adil kullanımı için ekonomi çevrelerinden de radikal öneriler yükseliyor. Ünlü ekonomist Thomas Piketty öncülüğünde hazırlanan bir diğer güncel rapor, aşırı servet birikiminin küresel ölçekte servet vergileriyle sınırlandırılması gerektiğini savunuyor. Bu vergilendirme sayesinde elde edilecek fonlar, hem iklim krizinin yarattığı tahribatı fonlamada kullanılabilir hem de yoksul kesimlerin refah payını artırabilir.

Almanya’nın Bonn kentinde, Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31 BM İklim Zirvesi öncesinde bir araya gelen dünya hükümetleri (ABD hariç) tam da bu konuları tartışıyor. Masadaki en sıcak başlıklardan biri, fosil yakıt odaklı sektörlerin kapatılmasıyla işsiz kalacak milyonlarca işçinin düşük karbonlu yeni yeşil ekonomiye entegre edilmesini sağlayacak “Adil Geçiş” (Just Transition) düzenlemeleri. Çevre aktivistleri ve iklim savunucuları, faturayı sıradan halkın değil, 1 trilyon dolarlık iklim borcu bulunan süper zenginlerin ve onları fonlayan bankaların ödemesi gerektiği konusunda seslerini yükseltmeye devam ediyor.