San Francisco Körfezi’nde gri balina ölümleri: İklim değişikliği ve gemi çarpmaları mercek altında

San Francisco Körfezi’nde 2025’te 21 gri balina ölü bulundu; ABD’li bilim insanları, bölgede artan ölümlerin nedenlerini inceliyor. Azalan av kaynakları, iklim değişikliği ve gemi çarpmalarının kesiştiği belirtilirken, otopsiler, saha gözlemleri ve deniz trafiği verileriyle ipuçları toplanıyor.

Körfezde artan vakalar soru işareti yaratıyor

California’nın fırtınalı San Francisco Körfezi, Golden Gate Köprüsü’nden ticari limanlara ve feribot hatlarına uzanan yoğun deniz trafiğine ev sahipliği yapıyor. Son dönemde Doğu Kuzey Pasifik gri balinalarının daha sık görülmesi, hayranlık kadar kaygıyı da artırdı. Araştırmacılar, bu yıl şimdiye kadar yedi balinanın öldüğünü bildirirken, 2025’te kayda geçen 21 ölüm dikkat çekiyor.

Gözlemler: Zayıf düşen balinalar ve değişen davranışlar

Körfeze ulaşanların çoğu, Kuzey Kutbu’na doğru yol alan yetişkin ve genç erkek balinalar. Saha ekipleri, yılın bu döneminde normalde beklenenden daha zayıf bireyler gözlemlediklerini aktarıyor. Sonoma Eyalet Üniversitesi’nden yüksek lisans öğrencisi ve yeni bir çalışmanın baş yazarı Josephine Slaathaug, BBC’ye “Kullanmayı seçtikleri yeni bir yaşam alanı bu,” diyerek Arktik’te yıllardır süren av azalmasına dikkat çekti. Slaathaug, “Kuzey Kutbu’na geri dönüş yolculuğunun tamamını tamamlamak için gerekli enerji rezervlerine sahip değiller, bu yüzden açlık nedeniyle körfeze sürüklenmek zorunda kalabilirler,” dedi.

Bilimsel bulgular: Frontiers in Marine Science çalışması ne söylüyor?

4.140 kilometrekarelik San Francisco Körfezi üzerine bu hafta Frontiers in Marine Science’ta yayımlanan çalışmada, 2018’den önce gri balinaların mevsimsel ya da sürekli olarak körfeze uğramadıkları, Baja California ile Arktik arasındaki göçlerinde bölgeyi atladıkları hatırlatılıyor. Buna karşın son yıllarda körfeze giren gri balinaların neredeyse beşte birinin burada öldüğü; çoğunlukla gemi çarpmaları nedeniyle hayatını kaybettikleri tespit edildi. Ekip, fotoğraflarla belgelenen yüzlerce gözlem ve karaya vuran birey üzerinden, “çok endişe verici derecede yüksek” ölüm oranının 2025’te de arttığını raporladı.

Golden Gate çevresinde risk: Yoğun deniz trafiği ve çarpışmalar

Kısmen kapalı yapısı ve yoğun kullanımı nedeniyle San Francisco Körfezi, büyük konteyner gemileri, feribotlar ve marinalarla kalabalık. Bu durum, balinaların —ölü ya da canlı— gemilerle çarpışma riskini yükseltiyor. San Francisco’daki ABD Sahil Güvenliği’nin gemi trafiği direktörü Gary Reed, limanı yaban hayatı için güvenli tutmak amacıyla kurumlar arası koordinasyonu yürütüyor ve “bu balinaları trafik şeritlerinden mümkün olan en kısa sürede uzaklaştırmak acil bir gereklilik” diyor. Reed, Angel Adası yakınlarına kurulması planlanan kızılötesi kamerayla gece ve yoğun bölgelerde su yüzüne çıkışların izlenmesini hedefliyor: “Duvara fırlatıp hangisinin tutacağını görebileceğimiz her şeyi denemeye hazırız.”

Sahadan sesler: Otopsiler, kurtarma ve saha operasyonları

Körfezde bir balina öldüğünde, ABD Ordusu Mühendisler Birliği ekipleri, bilimsel incelemelerin yapılabilmesi için gövdeyi tenha plajlara çekebiliyor. Saha çalışmalarına liderlik eden uzmanlardan Kathi George, “Ölü bir balina görmek üzücü. Özellikle o balinayı inceleyerek tanıdığınız bir balinanın ölüsünü görmek daha da üzücü. Ama aynı zamanda öğrenebileceğimiz çok şey de var,” diyor. Zaman zaman aynı gün içinde birden fazla acil ihbar, ekiplerin kapasitesini zorluyor.

Arka plan: Göç, üreme ve iklim bağlantısı

Gri balinalar, üremek için yaklaşık 15.000–20.000 kilometrelik gidiş-dönüşleriyle memeliler arasında en uzun yıllık göçlerden birini yapıyor. Araştırmacılar, mevsimin olağan zirvesi olan nisan yerine ocakta iki karaya vurma vakasının kaydedilmesini endişe verici bir işaret olarak görüyor. Slaathaug ve meslektaşları, çok düşük buzağı sayılarının düşük doğum oranlarına işaret ettiğini; popülasyonun önceki düşüş dönemlerindeki gibi hızla toparlanmadığını belirtiyor. Ortaya çıkan tablo, iklim değişikliğinin besin ağlarını ve göç rotalarını yeniden şekillendirdiği yönündeki bulgularla örtüşüyor.

Analiz: Av kıtlığı ile insan kaynaklı baskıların kesişimi

Uzmanlara göre, asıl itici güç av kıtlığı olabilir; ancak körfezde ölüm nedeni çoğu zaman açlık değil, insan faaliyetleri. Yoğun deniz trafiği, çarpışma riskini artırıyor; liman, marina ve feribot hatları balinaların yüzeye çıkışlarını tehlikeli kılıyor. Çalışmanın ortak yazarlarından Moe Flannery, sorunun son on yıllarda ilk kez bu kadar acil bir hal aldığını vurguluyor: “Bu, ele alınması gereken acil bir kriz ve bu makale, tehlike altındaki bu türün korunması ve yönetimine yardımcı olmak için gereken bilimsel verileri toplamanın sadece ilk adımı.”

Sonuçlar: NOAA verileri ve nüfus eğilimi kaygı veriyor

Kuzey Amerika’nın batı kıyılarındaki gri balina popülasyonu resmen tehlike altında sayılmasa da, sayıların 2016’da 27.000’den 2025’te 12.500’e düşmesi, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) tarafından “olağanüstü bir ölüm olayı” olarak sınıflandırıldı. Düşük buzağı sayıları ve bölgedeki insan kaynaklı yüksek ölüm oranları birlikte değerlendirildiğinde, toparlanmanın yavaşladığı anlaşılıyor. Washington ve Oregon kıyılarında da ölü ya da bitkin gri balinaların görülmesi, davranış değişimlerinin bölgesel ölçekte yaşandığına işaret ediyor.

Bölgesel etkiler: Güvenlik, ekonomi ve farkındalık

San Francisco Körfezi’ndeki gri balina ölümleri, denizcilik güvenliğinden liman operasyonlarına uzanan bir dizi başlıkta etkiler yaratıyor. Sahil Güvenliği ve feribot işletmeleri, hız düşürme, yaklaşmama ve gözlem bildirme protokollerini devreye almış durumda. Atılacak yeni adımlar, gemi hız sınırlarının revizyonu, gerçek zamanlı izleme teknolojileri ve yangın-merdiven benzeri acil şeritlerin denizdeki karşılıkları olan “yaban hayatı koridorları” üzerinde yoğunlaşıyor.

İleriye bakış: Koruma ve uyum senaryoları

SeaDoc Derneği’nden yaban hayatı veterineri Michelle Barbieri Lino, ticari balina avcılığının durması ve Deniz Memelilerini Koruma Yasası sonrası gri balinaların daha önce güçlü bir geri dönüş sergilediğini hatırlatıyor: “Bu hayvanların stres ve darbelerden nasıl kurtulabildikleri konusunda bize hayranlık uyandıran bir türdürler.” Lino, San Francisco Körfezi’nin “atıştırmalık bulmak için bir yer” olarak deneniyor olabileceğini ve “San Francisco Körfezi’nde ihtiyaç duydukları korumalara sahip olurlarsa, burası göçlerini tamamlamalarına ve tekrar geri dönüp gelişmelerine yardımcı olacak yeni bir beslenme molası yeri oluşturabilecekleri başarılı bir yer olabilir” değerlendirmesinde bulunuyor.